Cả thế giới công nghệ đang khốn đốn vì tình hình bộ nhớ máy tính vừa khan hiếm, vừa tăng vọt giá. Trang công nghệ Tom’s Hardware cho biết: Giá của các loại ổ cứng SSD, bộ nhớ DRAM và ổ đĩa cứng HDD – vốn từng rất rẻ – đang tăng nhanh chóng, khi nhu cầu từ lĩnh vực AI kết hợp với nguồn cung hạn chế đã tạo nên tình trạng khan hiếm nhất trên thị trường trong nhiều năm qua.
Hầu như mọi công ty phân tích và nhà sản xuất bộ nhớ hiện đều cảnh báo về tình trạng thiếu hụt chip nhớ NAND và DRAM sẽ khiến giá SSD và bộ nhớ tăng vọt trong những tháng và năm tới; thậm chí có ý kiến dự báo rằng tình trạng thiếu hụt này có thể kéo dài cả thập kỷ.
Tình trạng này được cho là do nhu cầu khổng lồ từ các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) bắt đầu chiếm phần lớn năng lực sản xuất bộ nhớ và chip Flash trên toàn cầu.
Cây bút công nghệ Luke James cho biết: Trong suốt gần hai năm qua, việc nâng cấp bộ lưu trữ là một điểm sáng hiếm hoi đối với những người tự lắp ráp máy tính. Năm 2023, giá ổ cứng SSD đã giảm xuống mức thấp kỷ lục; các dòng ổ cứng NVMe hiệu năng cao thậm chí có giá chỉ nhỉnh hơn đôi chút so với một ổ cứng cơ học HDD thông thường. Giá DRAM cũng có diễn biến tương tự, rơi xuống mức thấp nhất trong gần một thập kỷ. Giai đoạn suy thoái năm 2022 và đầu năm 2023 đã đẩy các nhà sản xuất bộ nhớ vào tình thế vô cùng khó khăn. Cả chip NAND và DRAM đều được bán với giá thấp hơn chi phí sản xuất, dẫn đến tình trạng tồn kho tăng cao. Để ngăn chặn đà thua lỗ, các nhà sản xuất đã thực hiện cắt giảm sản lượng mạnh mẽ. Đến nửa sau năm 2023, những biện pháp cắt giảm này bắt đầu tác động đến các kênh phân phối. Và chính giải pháp cắt giảm sản lượng này đã kéo giá chip nhớ lại và bắt đầu tăng trở lại. Giá giao ngay (spot price) của các loại chip NAND 512GB TLC – vốn đã giảm xuống mức thấp kỷ lục – đã tăng hơn 100% chỉ trong vòng sáu tháng, kéo theo sự gia tăng của giá theo hợp đồng.
Và sang năm 2024, tình thế đã đảo chiều rõ rệt khi giá của cả bộ nhớ Flash NAND lẫn DRAM bắt đầu tăng trở lại và ngày càng vọt nhanh tới chóng mặt. Nhưng sự tăng giá chip nhớ lúc này không chỉ do sản lượng bị cắt giảm. Sự thay đổi này bắt nguồn từ bản chất chu kỳ của ngành sản xuất bộ nhớ, nhưng lần này lại được khuếch đại bởi nhu cầu đặc biệt lớn từ lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) và các nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây quy mô siêu lớn (hyperscaler).
Mẫu ổ cứng SSD Black SN850X 2TB của Western Digital được bán với giá hơn 150 USD vào đầu năm 2024, trong khi mẫu 990 Pro 2TB của Samsung cũng tăng từ mức giá thấp khoảng 120 USD vào dịp lễ lên hơn 175 USD trong cùng khoảng thời gian đó. Thị trường DRAM có diễn biến chậm hơn thị trường NAND một quý, nhưng xu hướng thì tương tự. Các mô-đun DDR4, vốn là những mặt hàng được xả kho trong năm 2023, đã rơi vào tình trạng khan hiếm nguồn cung khi các dây chuyền sản xuất bắt đầu thu hẹp quy mô. Theo dự báo vào năm 2025, giá các sản phẩm DDR4 dành cho máy tính cá nhân (PC) trong quý 3-2025 sẽ tăng từ 38–43% so với quý trước đó, theo sát là dòng DDR4 dành cho máy chủ với mức tăng từ 28–33%.
Tất nhiên, cuộc khủng hoảng chip nhớ ảnh hưởng không chỉ tới mảng bộ nhớ lưu trữ (SSD, Flash drive) và bộ nhớ hệ thống (RAM). Thị trường bộ nhớ đồ họa (VRAM) cũng bắt đầu rơi vào tình trạng căng thẳng. Các nhà cung cấp đã chuyển sang chuẩn GDDR7 cho các dòng GPU thế hệ mới, trong khi sự sụt giảm doanh số của GDDR6 đã đẩy giá loại bộ nhớ này tăng khoảng 30%. Đối với DDR5 – chuẩn bộ nhớ vẫn đang trên đà phổ biến rộng rãi – giá cũng tăng, dù ở mức khiêm tốn hơn nhưng vẫn cho thấy xu hướng đi lên rõ rệt.
Và một khi ổ cứng SSD lâm vào khủng hoảng, người dùng phải tìm giải pháp là quay trở lại ổ đĩa cứng HDD truyền thống. Hậu quả là thị trường HDD cũng biến động mạnh. Vào tháng 4-2024, Western Digital đã thông báo với các đối tác về việc tăng giá ổ HDD từ 5–10% do nguồn cung hạn chế.
Có moột cái vòng lẩn quẩn. Tình trạng thiếu hụt các dòng ổ đĩa cứng dung lượng cao (nearline HDD) vốn được sử dụng trong các trung tâm dữ liệu đã khiến một phần khối lượng công việc phải chuyển sang sử dụng bộ nhớ Flash (SSD). Hậu quả là nguồn cung chip nhớ NAND càng trở nên khan hiếm hơn do không sản xuất đủ đáp ứng nhu cầu gần như cái miệng không đáy của AI.
Theo Tom’s Hardware, Dự án “Stargate” của OpenAI gần đây đã ký thỏa thuận với Samsung và SK hynix để đặt mua tới 900.000 tấm wafer DRAM mỗi tháng. Chỉ riêng con số này đã chiếm gần 40% tổng sản lượng DRAM toàn cầu. Dù toàn bộ số lượng đặt hàng này có thực sự được cung ứng hay không, thì việc một thỏa thuận như vậy tồn tại cũng cho thấy các công ty AI đang quyết liệt đến mức nào trong việc bảo đảm nguồn cung ổ lưu trữ và bộ nhớ ở quy mô khổng lồ.
Thị trường bộ nhớ cho người dùng đầu cuối (người dùng cá nhân và nhu cầu điện toán phổ thông) sẽ chịu ảnh hưởng nghiêm trọng vì tình hình khủng hoảng bộ nhớ. Theo Tome’s Hardware, tất cả ba nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất là Samsung, SK hynix và Micron đều đã chuyển hướng chi phí đầu tư sang lĩnh vực HBM (bộ nhớ băng thông cao) và các tiến trình sản xuất tiên tiến cho các trung tâm dữ liệu AI. Trong đó, HBM mang lại biên lợi nhuận đặc biệt cao, trở thành ưu tiên hàng đầu một cách tất yếu. Toàn bộ sản lượng HBM dự kiến cho năm 2026 của Micron đều đã có đơn đặt hàng; mỗi tấm wafer được dành cho sản xuất HBM đồng nghĩa với việc sẽ thiếu hụt nguồn cung cho DRAM. Tình trạng tương tự cũng diễn ra đối với NAND, khi các nỗ lực kỹ thuật và năng lực sản xuất đều đang tập trung vào dòng 3D QLC NAND dành cho khách hàng doanh nghiệp. CEO của Phison Electronics, nhà sản xuất bộ điều khiển NAND lớn nhất của Taiwan, dự báo rằng tình trạng khan hiếm nguồn cung chip nhớ sẽ kéo dài tới cả thập niên tới đây.
L.J.T.H.